Zabieg do 17. i od 17. tygodnia ciąży — czym się różni D&E

Wiele kobiet pyta, czy zabieg wykonywany bliżej 17. czy 20. tygodnia różni się czymś od tego na początku drugiego trymestru. Krótka odpowiedź: to ta sama metoda, ale nie ten sam poziom trudności — i nie każdy lekarz ma uprawnienia, żeby go wykonać.

Do 12.–13. tygodnia: aspiracja próżniowa

Do około 12.–13. tygodnia stosuje się aspirację próżniową — metodę rekomendowaną przez WHO jako standard pierwszego wyboru we wczesnej ciąży. Zabieg trwa 5–10 minut, zwykle w znieczuleniu miejscowym lub sedacji dożylnej. Więcej o tym etapie piszemy na stronie metody i przebieg.

Od 13. tygodnia: zabieg instrumentalny D&E

Po przekroczeniu 12.–13. tygodnia jedyną bezpieczną drogą jest zabieg instrumentalny D&E (dylatacja i ewakuacja). To metoda łącząca aspirację z użyciem specjalistycznych narzędzi — kleszczyków i łyżeczki — bo ilość tkanki ciążowej jest już większa niż we wczesnej ciąży.

Zanim dojdzie do samego zabiegu, szyjka macicy musi zostać przygotowana, żeby umożliwić bezpieczne wprowadzenie narzędzi. Stosuje się jedną z metod:

• Laminaria — naturalne rozszerzacze z wysuszonych alg, które potrzebują 12–24 godzin, żeby osiągnąć pełne rozszerzenie.
• Dilapan-S — syntetyczny rozszerzacz osmotyczny, działający znacznie szybciej, bo w około 4 godziny — stosowany przy zabiegach tego samego dnia.
• Mizoprostol — lek podawany zamiast lub obok rozszerzaczy osmotycznych, choć badania kliniczne wskazują, że samo przygotowanie farmakologiczne bywa mniej skuteczne niż rozszerzacze osmotyczne.

Sam zabieg D&E wykonuje się zawsze w znieczuleniu — sedacji dożylnej lub pełnej narkozie, zależnie od tygodnia ciąży.

Dlaczego tydzień ciąży ma znaczenie

To nie jest formalność — im później wykonuje się zabieg w drugim trymestrze, tym więcej wymaga przygotowania i uwagi. Dane kliniczne31180-2/fulltext) pokazują, że ryzyko krwawienia rośnie wraz z zaawansowaniem ciąży — nawet do kilku procent przypadków przy zabiegach wykonywanych po 18. tygodniu. Rośnie też znaczenie dokładnego określenia tygodnia ciąży na USG — błąd w datowaniu wiąże się z podwyższonym ryzykiem powikłań przy instrumentacji. Dlatego świeże badanie USG (nie starsze niż 7 dni) i doświadczenie zespołu są tak ważne, a przygotowanie szyjki trwa dłużej.

To działa też w drugą stronę: im wcześniej wykonywany jest zabieg, tym jest on prostszy technicznie dla lekarza i mniej obciążający dla pacjentki. Materiały kliniczne dla lekarzy wprost wskazują, że wraz z tygodniem ciąży rośnie zarówno stopień inwazyjności zabiegu, jak i zapotrzebowanie na głębsze znieczulenie, a wykonywanie D&E wymaga zaawansowanego przeszkolenia, którego aspiracja próżniowa nie wymaga. Znieczulenie rzeczywiście pogłębia się wraz z tygodniem ciąży — od umiarkowanej sedacji we wczesnej ciąży po głębszą sedację w drugim trymestrze. Warto jednak wiedzieć, że nawet przy zabiegach bliżej 22. tygodnia standardem u doświadczonych specjalistów jest głęboka sedacja dożylna, a nie pełna narkoza z intubacją — badania wskazują, że sama intubacja podnosi ryzyko powikłań, dlatego dobrzy lekarze jej unikają, jeśli tylko to możliwe. Rekonwalescencja bywa też nieco dłuższa i bardziej odczuwalna po zabiegu w drugim trymestrze niż po wczesnej aspiracji.

Jakie uprawnienia musi mieć lekarz

W Holandii nie każdy lekarz ginekolog może wykonywać zabiegi drugiego trymestru. Zawód lekarza wykonującego aborcje dzieli się na trzy odrębne poziomy różnicowania: lekarz pierwszego trymestru, lekarz drugiego trymestru A i lekarz drugiego trymestru B — każdy z osobnym szkoleniem trwającym około 40 tygodni oraz wymaganą minimalną liczbą zabiegów wykonanych pod nadzorem, zanim lekarz uzyska pełne uprawnienia.

Podstawą jest rejestracja w BIG-register (holenderski rejestr zawodów medycznych) oraz zaświadczenie o niekaralności. Same uprawnienia do zabiegów po 12. tygodniu ciąży wymagają jednak osobnej licencji, zgodnie z ustawą Wet afbreking zwangerschap (Wafz) i rozporządzeniem Besluit afbreking zwangerschap (Bafz) — nie wystarczy licencja na pierwszy trymestr.

Skala tych wymagań pokazuje, jak wąska jest to specjalizacja: według planu zapotrzebowania na lekarzy tej specjalizacji, w całej Holandii uprawnienia najwyższego poziomu (drugi trymestr B) ma zaledwie kilku lekarzy w całym kraju. Zabiegi bliżej granicy 22. tygodnia mogą więc wykonywać tylko nieliczni, odpowiednio przeszkoleni specjaliści — nie każda klinika ma taki personel na miejscu.

Co to oznacza dla Ciebie

Niezależnie od tego, czy jesteś w 14., 17. czy 21. tygodniu, zabieg jest legalny i bezpieczny, jeśli wykonuje go zespół z odpowiednimi uprawnieniami. Różnica leży w przygotowaniu — dłuższym dla późniejszych tygodni — i w doświadczeniu lekarza, nie w samej legalności czy dostępności zabiegu. Więcej szczegółów o przebiegu znajdziesz na stronach aborcja po 12. tygodniu i aborcja od 13. do 22. tygodnia.

Jeśli nie wiesz dokładnie, w którym jesteś tygodniu, albo zastanawiasz się, czy Twój termin się jeszcze mieści — zadzwoń. Polski koordynator odpowie na pytania i wyjaśni, co dokładnie czeka Cię w Twojej sytuacji.